Meer muis, meer grauwe kiek

1 april 2026      

Dat de muizenstand van jaar tot jaar verschilt, dat de populatie helemaal door kan schieten naar een echte muizenplaag weet elke boer en ook dat je bij dreiging van een muizenplaag begint te hopen op een winterperiode met veel regenval en een periode met stevige vorst, zodat de muizen afnemen.

Maar dat de roofvogelstand zo’n beetje meebeweegt met de stand van de muizenpopulatie, wist je dat? Ecologen legden me al eens uit dat roofvogels voor hun stapelvoedsel afhankelijk zijn van muizen. De grauwe kiekendief, bijvoorbeeld heeft in zijn naam dat hij kieken dieft oftewel veel kuikens pakt, maar het menu bestaat toch echt voor zo’n 85% uit muizen (althans, in Nederland). Heb je dan een seizoen of zelfs meerdere seizoenen met veel muizen, dan zie je het aantal buizerds, torenvalken en uilen wat toenemen. Stort de muizenpopulatie in, dan hebben die soorten ineens een heel slecht jaar.

We kennen die verbanden dus wel, maar bewijs is er pas als je er met data en statistiek stevig de vinger op kunt leggen. Nou, dat is dus gelukt: het verband tussen de muis en de grauwe kiekendief is significant. Vanaf 1992 hebben medewerkers en vrijwilligers van Grauwe Kiekendief kenniscentrum akkervogels muizen geteld met klapvallen en vanaf 2012 door op veel locaties met een looppatroon muizenholletjes te tellen. Dat levert een langjarige getallenreeks op.

Omdat ze ook de nesten van de grauwe kiekendief in Groningen allemaal weten te vinden en beschermen kunnen ze die gegevens er nu naast leggen. “Het blijkt een sterk verband te zijn. In statistiektermen noemen we dat significant”, zegt onderzoeker Toni Hoenders. De jaren ‘23 en ‘24 zijn een perfect voorbeeld. In 2023 vlogen er 155 kuikens uit, vooral op Groningse tarweakkers en ook een paar in Friesland, Flevoland en Overijssel. In het begin van 2024 stortte de muizenpopulatie in, wat waarschijnlijk te maken had met veel regenval in die periode. En in dat seizoen verliep het broeden van de kiekendieven rampzalig slecht: er vlogen slechts 20 kuikens uit.

In een jaar met volop voedsel komen meer paartjes tot broeden en leggen ze meer eieren. De overleving in het nest is dan ook beter, waardoor de meeste nesten bij het ringen drie of vier jongen tellen in plaats van twee in een slecht jaar. Bij een leeftijd van drie weken zijn die jongen gemiddeld iets zwaarder en dus beter in conditie.

Wees eerlijk, dat ze veel muizen eten maakt de grauwe kiekendief wellicht iets sympathieker, want muizen bestrijden vinden we nuttig. Die andere 15% van het menu bestaat uit sabelsprinkhaan en ander klein spul, maar ook uit de nestjes van kwikstaart en veldleeuwerik. In Zweden leven ze in akkerbouwgebieden met veel luzerne en daar vormen veldleeuweriken toch het hoofdmenu en doet de kiek zijn naam eer aan. Hoenders ziet het wel eens gebeuren dat een kiekendief op een nest jonge vogels duikt. “Of ik daar een dubbel gevoel bij heb? Een beetje. Het is fascinerend te zien hoe zo’n roofvogel dat nestje weet te vinden. Maar ja, die kuikens worden geroofd en opgevreten. Het doet ook een beetje pijn.”

We spreken elkaar,