Velduil, de reserve-weidevogel

14 april 2026      

Mooi gezicht, een velduil die een buizerd belaagt en hem uiteindelijk wegjaagt. Dan weet je: die heeft daar een territorium. Na die eerste verbazende waarneming gingen de vogelaars van collectief Sudwest Fryslân er meer op letten en hadden ze er in een week al vijf in beeld. Op dit moment zijn het er acht, waarvan er twee met een legsel zijn begonnen. Als velduilen zomaar ergens neerploffen om te broeden, zijn ze niet moeilijk te spotten. Anders dan andere uilen zijn ze ook overdag actief en met hun lange vleugels en diepe slag en het wat stompe lijf zeer herkenbaar als uilachtige en met spanwijdtes tot 1,10 meter zijn ze niet klein. Zittend lijken ze op een ransuil, maar die heeft veel langere oren en een velduil is meer geelachtig van kleur.

De waarnemingen zo vroeg in het seizoen zijn bijzonder, want gemiddeld broeden er jaarlijks nog twintig paartjes van de prachtige geel-ogige uil in Nederland. En aan de andere kant is het ook weer typisch velduil, want we hebben in 2014 en 2019 ook van die opvallende ‘ invasies’  gezien. In 2014 zijn er 53 paren geteld in Nederland. Net als toen verwacht ik dat het de grote muizenstand is waar ze op af komen. En hoewel ze te boek staan als liefhebbers van moeras, veengebieden en ook wel duinlandschappen met openheid en veel dekking, zien we ze in die piekjaren ook neerstrijken op grasland in weidevogelgebieden en zelfs op ‘ onlogische’  productieve graslanden.

Alles draait kennelijk om het voedselaanbod. En hoe meer daarvan is, hoe meer eieren ze hebben. Normaal zijn het er vier tot zeven, maar soms ook wel dertien! Anders dan de bekende weidevogels beginnen ze vanaf het eerste ei te broeden en wordt het een soort serieproductie: de eerste jongen verspreiden zich al vanaf twee weken leeftijd in de omgeving.

Heb je ze eenmaal, dan moet je er wat mee als boer, als vogelwacht en als collectief. Lekker met rust laten vooral. Goed dus om te weten waar ze zitten, geen uilentoerisme naar de nesten en zo mogelijk deze percelen niet maaien tot vijf weken nadat het laatste jong uit het nest is. Is maaien in die percelen echt onvermijdelijk, wees je er dan van bewust dat er rond het nest minimaal 0,1 hectare moet blijven staan. De jongen blijven in een cirkel van 100 meter rondom het nest, tot ze vliegvlug zijn. Boeren kunnen voor de bescherming en compensatie overleggen met het agrarisch collectief.

De muizenplaag waar uilen op afkomen leidt in het Noorden hier en daar tot verdrietige weilanden waar de graszode compleet is gemold en waar voorlopig van koeien weiden en eerste snede maaien geen sprake is. Voor de veehouders een dikke schadepost. Voor de weidevogels zou het voor dit seizoen goed nieuws kunnen zijn: met zoveel voedsel voor de bek hebben predatoren minder aandacht voor weidevogelkuikens. Op de langere termijn leidt het wel tot meer roofvogels en grondrovers….

Met gevleugelde groet,